Zimowe niebezpieczeństwo, czyli jak uniknąć lawiny śnieżnej?

Śnieżne miesiące to najlepszy czas dla narciarzy, snowboardzistów i miłośników zimowych trekkingów. Duża ilość śniegu to czasami jednak nie tylko wyjątkowa zabawa, ale i spore niebezpieczeństwo. Niektórzy uprawiają sport w miejscach do tego przeznaczonych – na stokach czy szlakach górskich, inni z kolei wolą powiew dzikości i wybierają rzadziej uczęszczane miejsca poza szlakami, gdzie zagrożenie lawinowe jest większe. By ustrzec się lawiny śnieżnej, warto poznać ją od podszewki. Zrozumieć, jak powstaje, a także jak zawczasu rozpoznać symptomy jej formowania się. Przed wami poradnik zawierający niezbędną wiedzę o lawinach śnieżnych.

Czym jest i jak powstaje lawina śnieżna?

Lawina śnieżna to nic innego jak masa śniegu i lodu, która na skutek różnych czynników nagle traci stabilność i zaczyna przemieszczać się w dół stoku z coraz większą prędkością. W zależności od rodzaju śniegu masa spadającej pokrywy potrafi wynosić od kilkudziesięciu do nawet kilkuset kilogramów na metr sześcienny. Z kolei prędkość, jaką osiągają lawiny, zależy od stopnia nachylenia stoku i prędkości oraz kierunku wiatru, i dochodzi ona nawet do 250–300 km/h. Jest jedną z najgwałtowniejszych, a także najgroźniejszych postaci ruchów masowych – stanowi zagrożenie przede wszystkim dla ludzi i zwierząt znajdujących się w pobliżu, ale także dla budynków, pojazdów, dróg itp.

Ogólną przyczyną stopniowego poluzowywania się zalegających na stoku mas śniegu jest z reguły różnica między temperaturą powietrza a temperaturą panującą blisko podłoża. Lawina śnieżna powstaje więc, kiedy siły występujące w pokrywie śnieżnej są zbyt małe, by utrzymać ją lub jej część na stoku. Bezpośrednią przyczyną wywołania lawiny bywa impuls, którym może być m.in.:

• przejazd narciarza – podcięcie pokrywy śniegu,
• donośny huk i wibracje,
• przejście turysty – mikrowstrząsy wywołane w czasie stawiania kroków.

 

O ile możemy wystrzegać się popełniania błędów, które często prowadzą do wywołania lawiny, o tyle nie mamy wpływu na czynniki naturalne. Pokrywa zalegającego śniegu może więc pęknąć na skutek odkładania się kolejnych warstw śniegu przez wiatr, pojawienie się świeżego opadu w dużej ilości, nagłe podmuchy silnego wiatru czy też gwałtowne ocieplenie.

Typy lawin śnieżnych

Częste i dynamiczne zmiany warunków meteorologicznych panujące wysoko w górach zimą to wiele różnych warstw śniegu zalegających na ziemi. Różnorodność ta, choć fascynująca, w żadnym stopniu nie sprzyja stabilności pokrywy śnieżnej. Ze względu na specyficzny charakter różnych rodzajów śniegu wyróżnia się kilka podstawowych typów lawin śnieżnych:

• Lawiny pyłowe
  Formują się ze śniegu, który nie zdążył zamarznąć ani zmienić swojej postaci. Od momentu powstania zbierają ze sobą masę pyłu śnieżnego (efekt kuli śniegowej). Śnieg ten jest dosyć lekki i miesza się z powietrzem, tworząc pył, który pcha przed sobą falę uderzeniową o prędkości nawet do 300 km/h. Lawiny pyłowe powstają najczęściej po obfitych opadach świeżego śniegu i są bardzo niebezpieczne.
• Lawiny płytowe
  Często spotykane lawiny płytowe wywołane zostają najczęściej przez działanie promieni słonecznych, wiatru lub człowieka. Na skutek konkretnego bodźca następuje pęknięcie fragmentu sprasowanego śniegu i płyta śnieżna zaczyna zsuwać się w dół zbocza po poprzedniej warstwie śniegu. Spadający śnieg jest w tym przypadku twardy, ale kruchy, a pod jego powierzchnią powstają puste przestrzenie.
• Lawiny z mokrego śniegu
  Tego rodzaju lawiny powstają z reguły na dobrze nasłonecznionych stokach. Na skutek topnienia powoli wzrasta ciężar masy śnieżnej, aż wreszcie fragmenty pokrywy śnieżnej odrywają się i zsuwają po zboczu górskim. Lawiny z mokrego śniegu charakteryzują się niewielką prędkością, mimo to jednak ze względu na ogromny ciężar spadającego śniegu sieją spustoszenie w okolicy.
• Lawiny gruntowe
  Powstają z reguły wraz z nadejściem wiosny, kiedy stopniowo zwiększa się ciężar masy śnieżnej ponad wartość krytyczną. Poruszeniu ulega nie jedna lub kilka warstw śniegu, ale cała pokrywa śnieżna, która zsuwa się po warstwie gruntu, zbierając za sobą kamienie i ziemię.

 

Czym jest firn?

Poszukując informacji dotyczących lawin śnieżnych, możecie natknąć się na charakterystyczne określenie: firn. Jest to forma przejściowa pomiędzy śniegiem a lodem firnowym, który odznacza się gęstością 0,8–0,9 g/cm3. Kolejnym stadium jest lód lodowcowy. Firn w praktyce to duże, stale mokre, nieregularne i niepołączone ze sobą ziarna lodu, pomiędzy którymi występują pory wypełnione powietrzem. Według wielu to najlepszy śnieg dla narciarzy.

Stopnie zagrożenia lawinowego

Zagrożenie lawinowe, czyli prawdopodobieństwo zejścia lawiny śnieżnej w konkretnym rejonie górskim, opisywane jest w pięciostopniowej skali. Powszechnie stosuje się ją w międzynarodowym ratownictwie górskim, obowiązuje również w Polsce. Przy cyklicznym aktualizowaniu komunikatu specjaliści biorą pod uwagę czynniki takie jak stabilność pokrywy śnieżnej, prawdopodobieństwo samoistnego czy też mechanicznego wyzwolenia lawiny. To zdecydowanie najważniejszy sygnał dotyczący warunków pogodowych zimą w górach. Dlatego też dla własnego bezpieczeństwa przed wyjściem w góry lub na narty warto sprawdzić, jaki stopień zagrożenia obowiązuje danego dnia w konkretnym rejonie.

• I stopień: zagrożenie małe (niskie)
  Bezpieczne warunki do uprawiania turystyki pieszej i narciarstwa; bardzo strome stoki zaleca się przechodzić pojedynczo, unikać żlebów i depresji; możliwe samoistne występowanie niewielkich lawin.
• II stopień: zagrożenie umiarkowane
  Małe lawiny mogą schodzić samoistnie, dlatego też poruszanie się wymaga odpowiedniego doświadczenia; najlepiej unikać stoków o stopniu nachylenia powyżej 35-40 st.
• III stopień: zagrożenie znaczne
  Zaleca się korzystanie z usług profesjonalnego przewodnika; najlepiej nie wychodzić poza naturalną granicę lasu; pokrywa śnieżna słabo związana na stokach o nachyleniu powyżej 30 st.
• IV stopień: zagrożenie wysokie
  Zaleca się zaniechanie wyjścia w góry, zwłaszcza osobom bez doświadczenia; pokrywa śnieżna słabo związana na większości stromych stoków, duże lawiny mogą schodzić samoistnie.
• V stopień: zagrożenie bardzo wysokie
  Bezwzględnie zaleca się niewychodzenie w góry; poruszanie się w terenie zazwyczaj jest niemożliwe; duże lawiny występują samoczynnie, również na stokach o niskim nachyleniu.

 

Widzę nadchodzącą lawinę – co robić?

Znacie już podstawy teorii – wiecie, czym są lawiny śnieżne, jakie rodzaje lawin możecie napotkać, jak i dlaczego powstają, a także, jakie rozróżniamy stopnie zagrożenia lawinowego. Czas więc, by dowiedzieć się, co robić, kiedy na teoretyzowanie nie ma czasu, czyli jak zachować się w obliczu nadchodzącej lawiny.

1. Minimalizuj ryzyko.
   Zawsze sprawdzaj aktualny komunikat pogodowy, wybieraj podejścia po bezpiecznych stokach, unikaj żlebów i depresji. Pozostaw najbliższym informacje dotyczące twojego planu wycieczki. W niebezpiecznym terenie idź powoli i ostrożnie.
2. Odpowiednio się zabezpiecz.
   Zadbaj nie tylko o zimowy ubiór, ale także sprzęt, chociażby taki jak plecak lawinowy. Może przed większą przygodą warto wybrać się na kurs lawinowy?
3. Nie daj się porwać lawinie.
   Jeśli już zaskoczyła cię lawina, za wszelką cenę nie daj się porwać strumieniowi śniegu. Dzięki temu zwiększasz swoje szanse na nieprzysypanie lub pozostanie tuż pod powierzchnią śniegu.
4. Jeśli możesz, schowaj się za skałą lub drzewem.
   Gdy zobaczysz w pobliżu większy kamień lub drzewo, spróbuj się schować i przeczekać najgorsze. W mniej „płaskim” terenie będziesz dużo bezpieczniejszy/-a.
5. Porzuć plecak, narty czy deskę.
   W kryzysowej sytuacji nie wahaj się odrzucić od siebie wszystkiego, co będzie zwiększać twój ciężar i ciągnąć cię pod powierzchnię lawiny.
6. Nie uciekaj w górę ani w dół, ale na bok.
   Jeśli masz jakiekolwiek szanse ucieczki, zawsze kieruj się w bok względem kierunku zejścia lawiny, nigdy w dół lub do góry.
7. Staraj się „płynąć” po powierzchni.
   Jeśli porwała Cię lawina, za wszelką cenę staraj się utrzymać na jej powierzchni. Postaraj się nie panikować i poświęć całą energię temu, by nie dać się przykryć.
8. Nabierz jak najwięcej powietrza, ugnieć śnieg pod sobą.
   Jeśli nie dajesz rady utrzymać się na powierzchni lawiny, nabierz jak najwięcej powietrza w płuca i gdy lawina zacznie zwalniać, postaraj się udeptać śnieg pod sobą, by zapewnić sobie przestrzeń umożliwiającą oddychanie.
9. Chroń twarz i okolice głowy.
   Podczas spadania chroń okolice głowy i szyi. Zachowując świadomość i zimną krew, zwiększasz swoje szanse na przeżycie.
10. Jeśli widzisz lawinę i poszkodowanych z daleka, reaguj.
    Jeśli jesteś świadkiem zejścia lawiny i obserwujesz wszystko z bezpiecznej pozycji, nie czekaj, tylko zadzwoń pod numer alarmowy: 601 100 300.

 

Lawina śnieżna – technologia ratunkowa

Kompleksową wiedzę w zakresie sprzętu lawinowego polecamy zdobyć na profesjonalnym kursie lawinowym. My zdradzimy wam tutaj tylko, że absolutnymi podstawami w tym zakresie jest nadajnik lawinowy, poduszka lawinowa (plecak lawinowy) oraz składana, lekka łopata lawinowa. Pierwsze urządzenie dzięki sygnałowi radiowemu umożliwia zlokalizowanie przysypanej śniegiem osoby przez ratowników. Plecak lawinowy z kolei dzięki łatwo otwierającej się poduszce wypełnionej gazem umożliwia utrzymanie się na powierzchni lawiny.

Odpowiedni ubiór na stoku

Podstawą bezpieczeństwa na stoku i w górach zimą, oprócz wspomnianych sprzętów ułatwiających akcje ratunkowe, jest dobry, zimowy ubiór. Funkcjonalne i ciepłe kurtki zimowe męskie oraz spodnie zimowe męskie to obowiązkowe pozycje dla mężczyzn, którzy chcą sprawdzić się zimą w górach. Odpowiednio dopasowane damskie kurtki zimowe oraz damskie spodnie zimowe to z kolei ubiór, którym powinny zainteresować się panie, zanim rozpoczną swoją zimową przygodę. Nie zapomnijmy również o ciepłych czapkach, rękawiczkach i bieliźnie termoaktywnej!

Jak dowiedzieć się więcej o lawinach?

Jeśli interesuje cię temat lawin śnieżnych i ratownictwa lawinowego, warto rozważyć odbycie kursu lawinowego o dowolnym stopniu zaawansowania. Takie kilkudniowe zazwyczaj szkolenia górskie prowadzą certyfikowani ratownicy – to świetna okazja, by zdobyć lub zwiększyć swoją wiedzę i doświadczenie w dziedzinie zachowania w trakcie i po zejściu lawiny, obsługi podstawowych sprzętów lawinowych, ratownictwa medycznego i wielu innych.